Visir(Gülen) Köyü Ağzı

GÜLENDER Üyeliği


Kullanıcı Bilgisi

 
 
Hoşgeldiniz Ziyaretçi. Lütfen giriş yapın veya kayıt olun. Aktivasyon epostanız mı yok?

Gülen Köyü Hakkında

Kültürümüz

İstatistikler

  • stats Toplam Üye: 1.726
  • stats Toplam İleti: 62.247
  • stats Toplam Konu: 9.539
  • stats Toplam Kategori: 7
  • stats Toplam Bölüm: 153
  • stats En Çok Çevrimiçi: 2.613

Visir(Gülen) Köyü Ağzı

..:: Visir(Gülen) Köyü Ağzı ::..

Gülen Köyü Ağzı; şu anda da eski türkçenin ağız özelliklerini taşımaktadır. Özellikle de O-ğuzca'nın özelliklerini devam ettirici bir yapıya sahiptir. Prof. Ahmet Caferoğlu; Trabzon ve çevresi ağızlarında kelimelerin başındaki (g)lerin (k) ve (d) lerin (t) şeklini almasının doğru-dan doğruya Göktürk-Uygur türkçesinden kaynaklandığını belirtmektedir.

Gülen Köyü'nde şu anda kullanılan Türkçe'de Kuman/Kıpçak lehçesi'nin de izleri görül-mektedir. Gülen Köyü'ne ilk yerleşimin Kuman/Kıpçak olduğu gözönüne alındığında; "Kıp-çakların bazı geleneklerinin Oğuzlar'ınki gibi olduğu söylenir. Kaşgarlı Mahmut da Oğuz leh-çesi ile Kıpçak lehçesi arasında birçok benzerliklere işaret eder. Bu hususlar Kıpçakların, gü-ney komşuları Oğuzların kültürlerinin tesirleri altında kalmalarından ileri gelmiş olabilir."

Kaşgarlı Mahmut da; "Kırkız, Kıfçak, Oğuz, Toxsı, Yağma, Çigil, Uğrak, Çaruk boylarının öztürkçe olarak yalnız bir dilleri vardır" demektedir.

Gülen Köyü ağzı'nda Kıpçak/Oğuz lehçesine uygun olarak;

· 'G' harfi yerine 'K' : (G)idiyorum '(K)ideyirum', (G)ülüyorum '(K)üleyirum', '(G)elin' '(K)elin', (G)azel '(K)azel', (G)ök '(K)öğ' şeklinde telaffuz edilir.
· 'Ü' harfi yerine bazan'U' bazan 'E', bazan da 'İ' kullanılır: (Ü)çüncü '(U)çunci. K(ü)ç(ü)k 'K(u)ç(u)k', B(ü)y(ü)k 'P(e)y(u)k'. (Ü)züm '(İ)zum'.
· 'I' harfi yerine bazan 'İ', bazan 'U' kullanılır: Olmal(ı) 'Olmal(i)'. Al(ı)nmal(ı) 'Al(i)nmal(i)'. Çal(ı) 'Çal(i)'. Kald(ı) 'Kald(i)'. Çald(ı) 'Çald(i)'. Sak(ı)z 'Sak(i)z'. F(ı)nd(ı)k 'F(u)nd(u)k'. Kal(ı)n 'Kal(u)n'. Sarmaş(ı)k 'Sarmaş(u)k'.
· 'B' harfi yerine bazan 'P' kullanılır: (B)ilemezmisin '(P)ilemezmisun'. (B)öyle '(P)oyle.
· 'S' harfi yerine bazan 'Ş' kullanılır: İ(s)temez 'İ(ş)temez'.
· 'İ' harfi bazı yerlerde 'U', bazı yerlerde de 'E' olarak kullanılır: Gidermis(i)n 'Kidermis(u)n. Ç(i)men 'Ç(u)men'. Öğretirmisin 'Oğreturmis(u)n'. Bilez(i)k 'Pilez(u)k'. (İ)nelim '(E)nelum'. (İ)htiyar '(E)htiyar', Niç(i)n 'Niç(u)n.
· 'Ö' harfi kimi yerde 'O', kimi yerde de 'E' olarak kullanılır: (Ö)ğretmen '(O)ğretmen'. G(ö)vde 'K(o)vde'. (Ö)nder '(O)nder'. (Ö)lmüş '(E)lmiş.
· 'Ç' harfi kimi yerde 'C', kimi yerde 'Y' kimi yerde de 'Ş' olarak kullanılır: Kemen(ç)e 'Ke-men(c)e'. Ka(ç)ıyormusun 'Ka(c)ayimisun'. İ(ç)lik 'İ(ş)luk'. Ni(ç)in yerine 'Ni(y)un'.
· 'J' harfi 'Ç' olarak kullanılır: (J)andarma '(Ç)andarma'. (J)ilet '(Ç)ilet'. (J)ant '(Ç)ant'.
· 'C' harfi kimi yerde 'Ç' olarak kullanılır: (C)anlı '(Ç)anli'. (C)eviz (Ç)eviz. (C)ilve '(Ç)ilve'. (C)eket '(Ç)eket'. (C)ansız '(Ç)ansuz'. (C)ilt '(Ç)ilt'. Cami 'Çame'.
· 'A' harfi yerine bazan 'E', bazan 'O'harfi kullanılır: Kir(a)z 'Kir(e)z'. B(a)ba 'B(o)ba'. Y(a)lvarmak 'Y(o)lvarmak'.
· 'G' harfi yerine bazan 'Ğ' kullanılır: (G)azap '(Ğ)azap.
· 'E' harfi yerine bazan 'O' harfi kullanılır: S(e)çilir 'S(o)çilur'.
· 'O' harfi yerine bazan 'E' kullanılır: Ç(o)cuk 'Ç(e)cuk. Ç(o)rap 'Ç(e)rap'.
· 'Ğ' yerine bazan 'K' kullanılır: Me(ğ)er 'Me(k)er'.
· 'R' yerine bazan 'L' kullanılır: Me(r)hem 'Me(l)hem'.
· 'K' yerine bazan 'Ğ' kullanılır: (G)ök 'Kö(ğ)'.
· 'V' yerine bazan 'Ğ', bazan 'F' kullanılır: Ko(v)mak 'Ko(ğ)mak. Dö(v)mek 'Tö(ğ)mek'. Kıla(v)uz 'Kula(ğ)uz'. Ko(v)a 'Ko(f)a'.
· 'N' yerine bazan 'Ğ' kullanılır: Ö(n) 'O(ğ)'. Ö(n)üne 'O(ğ)ine. O(n)arılmak 'O(ğ)arilmak'.
· 'D' harfi yerine 'T' kullanılır: (D)engeli '(T)enkeli'. (D)irek (T)irek. (D)ers '(T)ers'. (D)ingil '(T)ingil. (D)uman '(T)uman. (D)edi '(T)edi'.
· 'U' harfi yerine kimi yerde 'İ', kimi yerde de 'Ğ', kimi yerde 'E', kimi yerde de 'O' kullanı-lır: Dolm(u)ş 'Tolm(i)ş'. Kuz(u) 'Kuz(i). Du(a) 'To(ğ)a'. İstanb(u)l 'İstanb(o)l. Y(u)murta 'Y(e)murta'. Kur(u) 'Kur(i)'. Avl(u) 'Avl(i)'.Old(u) 'Old(i)'.
· Bazı kelimelerde kimi harfler yutulur: 'Gidecekmisin'de (K) yutularak 'Kidecemisun' şeklin-de, 'Biliyormusun'da (R) yutularak 'Biluyimisun' şeklinde telaffuz edilir.
· Kimi kelime sonlarındaki 'yor' hecesi 'yi' şeklinde söylenir: Geli(yor) 'Kelu(yi)'. Gidi(yor) 'Kide(yi)'. Bili(yor) 'Pilu(yi)'. Akı(yor) 'Aka(yi)'. Bakı(yor) 'Baka(yi)'.
· Bazı kelime sonlarındaki 'riz'hecesi 'ruk' şeklinde söylenir: İste(riz) 'İste(ruk)'. Veri(riz) 'Veru(ruk)'. Söyle(riz) 'Soyle(ruk)'.
· Bazan kelime içinde hece değişikliklerine rastlanır: Birdenbir 'Pir(lan)pir'.
· Bazan kelimelerin başına harf veya hece eklenir: Elbet yerine (H)elbet. İri yerine (Y)iri. Şimdi yerine (Ha)şindi. Burda yerine '(Ha)burda'.
· Bazan kelimelerin sonuna harf veya hece eklenir: Onunla yerine 'Onunla(n)'. Kiminle yerine 'Kimunla(n).
· Bazan kelimelerin ortasına harf veya hece eklenir: Saat yerine 'Sa(h)at'. Cuma yerine 'Çuma(ğa)'. Tavşan 'Ta(ğu)şan'.

Kelime içinde harf türemeleri:

Y türemesi: İğne= (Y)iğne. İğ= (Y)iğ.

Kelime içinde harf düşmeleri:

L düşmesi: Nası(l) = Nasi. O(l)sun=Osun.
E düşmesi: Karay(e)miş=Karaymiş
Z düşmesi: Bira(z)=Pira.
R düşmesi: Bi(r)=Pi. Geliyo(r)=Keluyi.
R ve Y düşmesi: Bi(r)şe(y)=Pişe.
S düşmesi: Is(s)ız=İsuz.
K düşmesi: Gelece(k)misin=Kelecemisun. Anca(k)=Anca
Y düşmesi: (Y)ılan=İlan.

Köy'de Kuman/Kıpçak yerleşiminin olması nedeniyle yer adları ve konuşulan diyalekti ince-lediğimizde bugün kullanılan birçok kelime, yer adı ve konuşulan lehçe'nin Kuman/Kıpçak menşeli olduğu görülür.

İşte Codex Comanicus (Kuman Lehçesi Sözlüğü)'nden bazı örnekler:

Abişka : Yaşlı, ihtiyar,
Ağri : Hastalık
Aldamak: Aldatmak
Anca : O kadar, öylesine, o kadar çok
Arkuri : Eğri, meyilli, eğri büğrü
Ketan : Keten
Keyinmek: Giyinmek
Kiçe : Gece
Köğus : Göğüs
Kör : Gör
Kuma : Kuma, Nikahsız kadın
Küçli : Güçlü, kuvvetli.
Külmek: Gülmek
Küz : Sonbahar
Lahan : Lahana
Miyanci: Titiz, müşkülpesent
Mungra: Böğürmek, sığır böğürmesi
Murdar: Kokmuş, çürük
Nişan : Alamet
Sahat : Saat
Sinamak: Denemek
Toşek : Yatak
Tört : Dört

Gene şu anda kullanılan diyalekt (ağız) ve yüzyıllar önceden gelen kelimelerin birçoğu Divanü Lugat-İt-Türk'de bulunmaktadır. İşte bazıları:

Ağnamak, Açuk, Ağurşak, Alturmak, Buldur, Bile, Koruk, Korukçu, Koyak, Köl, Kömmek, Körmek, Körmiş, Sinamak, Subi, Tağ, Tal, Tamar, Tayak,Telinmek,Tikilmek, Tönmek,Tul, Tuman, Tüz, Yiğne,Yufka....

Türk Dil Kurumu'nun; "XIII. Yüzyıldan günümüze kadar Türkiye Türkçesiyle yazılmış 227 eserden taranan ve bugün kullanılmayan ya da anlamı, şekli değişik olarak kullanılan Türkçe sözlerin sözlüğü" olarak hazırladığı 'Tarama Sözlüğü'nde Gülen Köyü'nde kullanılan ağız ve bazı kelime ve deyimlerin XIII. yüzyıldan beri muhafaza edilmiş olduğu da görülür:

Açuk, Ağırşak, Ağız eğmek, Ağnamak, Bolaki, Buğda, Çekilmek, Çekişmek, Çekuç, Çenber, Çevirmek, Çünkim, Tahra, Kakşamak, Kelep, Kemre, Kovuk, Koyak, Kösre, Kulağuz, Kuma, Komsiluk etmek,Kurşum, Kuz, Mami, Melhem, Ocak, Olar, Oynar tamar, Şenlik, Tartağan, Tudak, Tuman, Ufantı, Uşak, Çocuk, Uşenmek, Yakasız, Yakışık, Yolağuz, Yangun,Yurek,Yureği oynamak...

Atasözleri ve Deyimler

Anadolunun tüm il, ilçe, belde ve köylerinde olduğu gibi Gülen köyünde de anonim hale gel-miş atasözleri ve deyimler vardır. Bunlar; yılların müşahade ve tecrübelerinden sonra varılmış sonuçları hikmetli bir biçimde ifade eden özlü cümlelerdir. Gülen Köyü'nde kullanılan ata-sözleri ve deyimlerin bazıları başka yörelerde de kullanılmakta, bazıları sadece Of-Çaykara-Dernekpazarı'na, bazıları ise yalnızca Gülen Köyü'ne mahsustur.

İşte Gülen Köyü'nün atasözleri ve deyimlerinden bazı örnekler:

Atasözleri
* Afkuran kopek ehtiyarlamaz!
* Ağaç yikilmamiş yeri pelli etmez!
* Ağir baş eyidur, rüzgar esersa almaz!
* Ağlayanun mali külene hayir etmez!
* Aleme muhtaç olma, işuni kendin becer!
* Allah tağina köre yağmur verur.
* Anam olsun ağzi olmasun. Babam olsun eve kelmesun
* Anan eldi mi paban paşka köyli olur.
* Arpa ektum lazut pitti, yazuk emeklerum yitti!
* At kaçti torba tuşti.
* Ateşun zorini kazan pilür.
* Ayuya tediler kalk eyle Horom, kalkti yikti tünyayi.
* Aza koyayirum almayi, çoğa koyayirum tolmayi.
* Azini pilmeyen çoğinu pilmez.
* Pana kümen edenun yandi kuskunderasi.
* Güvendiğin dağlara kar yağdı.
* Hacan naçar kalursun dul kari da alursun!
* Hastaya yatak sorulmaz.
* Hayhayum kitti Vayvayum kaldi.
* Ne kodun elume, ne sureyim yuzune.
* Nereye kidersan oranun horomini oynayacasun!
* Ortak işun peli kiriktur!
* Param yoktur evlensem, günüm tükenmez ölsem!
* Sabah yağdı işine, öğleden sonra yağdı evine.
* Ummaduğun taş paş yarar.
* Unlar paşkasinun sicanlar toğuşur ustine.
* Unumi eledum eleğumi astum.
* Uşenenun oğli olmadi, olan da doğri olmadi.
* Yatan elmez yeten elür!
* Zemheride hıyar buldun da yemezsun.

Deyimler

· Ander kalsun! (Gebersin!)
· Arkama siç..n sen! (Çocuklara kızınca!)
· Ateş almaya mi keldun?
· Ayin oyinsuz yeme! (Vakitsiz yemek yeme!)
· Behezur ettun beni! (Huzursuz ettin beni)
· Bira prevops oldum (Biraz yedim)
· Çaruk Ağizli ! (Çok ağız kavgası yapan)
· Çerap Ağizli ! (Çok ağız kavgası yapan)
· Çatla da tardağan ol! (Çatla da paramparça ol!)
· Çirpilerden çikti ! [(Çirpi:Kütükten tahta biçmek için çekilen ipe sürülen toprak boya.) Şıma-rık, yaramaz çocukların hareketleri için]
· Çok ar ettum oni! (Çok utandım)
· Ekserisa Ya Rebbi ! (Sen bilirsin yarabbi!)
· Eksuk kaldi ! (Gerek yok)
· Eyi pareme (İyi bari)
· Eksuk olsun! (Olmasın!)
· Ekşiledi Kaybana!
· Eyi hernuk etti (Kuraklıktan sonra yağmur yağıp toprağın yumuşaması)
· Ey kidi ne yapacağum!
· Fazla milayis omoşkilo! (Köpek gibi çok konuşma!)
· Hiç nesere yensuru okumamiş! (İlimden nasibi yok)
· Hirli pi alamet teyil idi (Hayırlı bir belirti deyildi)
· Horoma pi kirebilsem ! (Herhangi bir işe bir başlayabilsem)
· Humi Kafali ! (Beğenmeme, küçümsemek için 'iri kafalı' anlamında)
· Kemence çekeyirum sağa! (Seni dinlemiyorum, boşa konuşma!)
· Keşiş oğli Keşiş! (Dinsiz oğlu dinsiz!)
· Meğer sen yiri taş...tan tuştun! (Sen imtiyazlı mısın?)
· Mezare Kestiler (Mezar kazdılar)
· Peleversuz ! (Biçimsiz!)
· Pen da kelurum payunuza (Ben de peşinizden geliyorum)
· Sohoyir naferisa! (Hayırlara gelsin!)
· Sufatsuz ! (Asık yüzlü, suratsız!)
· Şamata etma! (Gürültü etme!)
· Şeytan doldurur oni (Silah boş olsa da kurcalanmamalı)
· Taş taş üstüne koymadı! (Hayatta bir işe yaramadı)
· Yerişesun oni! (Ölünün arkasından konuşulunca 'onun yanına gidesin' anlamında)
· Yongalan kaşinuyirum! (Parası bitenin bu halini ifade deyimi)
· Yureğum farfaderas etti (Başım döndü, tansiyonum yükseldi)
· Yureğum Hovlayi (Midem bulanıyor)
· Yuru kit başumdan ! (Defol !)

Bilmeceler Meseller

* Tört kardaş yurur pirbirine erişemez (Dokuma tezgahı)
* Ateşe düşer yanmaz, suya düşer ıslanmaz (Güneş)
* Ben giderim o gider önümde tin tin eder (Gölge)
* Dağdan kelur hure hure, domuzlari sure sure (Tarak)
* Purdan vurdum kılici Halevden çikti uci (Gökkuşağı)
* Şup o yana şup bu yana şup kapının arkasına (Süpürge)
* Tağdan kelur tağarcuk Ton keyer k...ti açuk (Keçi)
* Tört kardaş pi kuyiya taş atar (İnek memesi)
* Uzun uzun ip gider, tepesine küp biter (Kabak)
* Yer altında yağlı kayış (Yılan)

Bir Önceki Sayfaya Dönün...

Mobil Uyglaması

Son Üyeler

         
Twittear